Złote Globy rozdane. Trwa oscarowa rywalizacja, odciągająca uwagę od najważniejszego: czyli od tego, że za nami tak naprawdę słaby filmowy rok 2010, rok rozczarowujący – zarówno jeśli chodzi o premiery kinowe, jak i program (nie tylko) polskich festiwali. Długo powstrzymywałem się przed zabraniem głosu w dyskusji na temat mijającego sezonu, obserwując niekończący się korowód podsumowań, zestawień TOP10 tworzonych przez kolegów/koleżanki dziennikarzy. Powstrzymywałem. Do czasu. Jak tu nie wykorzystać okazji, żeby bez konsekwencji dokopać leżącemu…

Dlaczego tak narzekam na 2010 rok, podczas gdy tyle filmów zachwyciło widzów i krytyków? Zaraz usłyszę, że malkontenctwo mam we krwi. Że jestem masochistą i piszę o kinie, tak naprawdę szczerze go nienawidząc. Może jednak bycie adwokatem diabła tym razem to nie tylko przekora i rzeczywiście znajdą się sensowne argumenty, żeby podważyć hurraoptymistyczne opinie na temat mijającego sezonu czy wątpliwą tezę o rosnącej kondycji polskiego kina. Oj, znajdą!

Argument nr 1: Bezimienny talib wyżyna w polskich lasach wszystkich, których spotka na swojej drodze, a wreszcie – zaspokoiwszy głód mlekiem z cycka rumianej chłopki – odjeżdża na białym koniu od głuchoniemej gospodyni i… zgarnia prestiżową nagrodę na Lido (zresztą nie tylko weneckie jury dało w tym roku plamę). Panie Skolimowski, proszę wybaczyć, ale to raczej esencja romantycznego kiczu niż wielka filmowa metafora.

Argument nr 2: O statuetkę Wypiętego Krasnala za najbardziej kiczowatą, nieprawdopodobną lub po prostu najgłupszą scenę „Essential Killing” rywalizuje z setką filmów, w tym: ostatnią wieczerzą mnichów („Ludzie boga”), eko-porodem w promieniach wschodzącego słońca („Zanim przeklną nas dzieci”), egzorcyzmami odprawianymi na Marii Niklińskiej (w filmie „Czarny” gra nastoletnią „satanistkę”) oraz nieustraszonym Russelem Crowe’em manewrującym jedną ręką rozpędzonym samochodem („Dla niej wszystko” docenią szczególnie ci, którzy kiedykolwiek mieli wypadek drogowy). Niestety „Maczeta” nie wysyła sms-ów, więc… nie mógł potwierdzić udziału w konkursie.

Natomiast w kategorii cytat roku bezkonkurencyjny jest przezabawny „Zły porucznik” z miłośnikiem iguan Nicolasem Cage’em:

- Strzel jeszcze raz!
- Dlaczego?
- Jego dusza wciąż tańczy!

Argument nr 3: Pan Wrona lekko przerabia mizoginiczny scenariusz filmu „Moja krew”. Zamiast historii boksera Lubosa jest były gangster Zieliński, a większość krytyków daje się nabrać na ten zabieg i pieje z zachwytu. Reszta bez zmian: brutalny świat męskiej przyjaźni, umiejętnie zainscenizowany – ale kompletnie pusty, w którym biblijna aluzja goni biblijną aluzję, a kobieta – choć ją mężczyzna niby kocha – zostaje sprowadzona do roli rekwizytu. To w salonie, to w łazience.

Argument nr 4: Już pierwsze miesiące zapowiadały katastrofę. Weźmy chociażby Oscary 2010 (bo to, co w Hollywood ze znakiem 2009,  do Polski dociera dopiero w 2010 roku). Trzymanie kciuków przeciwko „Avatarowi” przyniosło triumf bezbarwnego dramatu o wojnie w Iraku. Akademia postanowiła po raz pierwszy nagrodzić kobietę-reżysera i za jednym zamachem także jej film. To feministyczne podejście w gruncie rzeczy skompromitowało oscarową galę, chociaż – z całym szacunkiem dla Tarantino, Reitmana czy Danielsa – konkurencja ”The Hurt Locker. W pułapce wojny” w tym wyścigu była tylko kilka metrów z przodu.

Argument nr 5: Organizatorzy i przyjaciele festiwalu Nowe Horyzonty kokietują, że właściwie nie obchodzą 10. urodzin imprezy, jednak z dumą tworzą kategorię „Generacja ENH”, wzorując się najwyraźniej na podobnej inicjatywie po śmierci Jana Pawła II. Ojcem młodej polskiej krytyki okrzyknięty zostaje Pan Gutek (pierwszy krok do przyszłej beatyfikacji). W cieniu tych wydarzeń w programie króluje męcząca pseudosztuka z gutkowym atestem „kina artystycznego”: „Kuszenie świętego Tõnu”, „Amer”, „Gąsienica”, „Zagadka Gertrudy Stein albo pół żartem, pół sztuka” czy „Trash Humpers”.

Argument nr 6: Trzy, cztery czy nawet pięć jaskółek (np. „Dom zły”, „Rewers”, „Wszystko, co kocham”) wiosny w polskim kinie nie czynią. Gdynię zdobywa „Różyczka”, która ma w sobie dużo mniej uroku, a przy tym wywołuje też mniej łez niż agent Tomek (o czym zaświadczy ex-posłanka Sawicka), zaś w konkursie znalazło się miejsce dla „Mistyfikacji”, „Tricku” czy ”Świętego interesu”. Machulski zupełnie nie śmieszy. Kędzierzawska opiera fabułę na dłubaniu w nosie. Sala, jak już wreszcie zadebiutował, to skleiły mu się kartki scenariusza i do uzupełnienia braków zatrudnił mało rozgarniętego studenta I roku psychologii. Do tego Sputnika otwiera polsko-rosyjska koprodukcja „Tylko nie teraz”, po obejrzeniu której nawet treść raportu MAK przestaje dziwić.

Wystarczy? Powinno.

Pod koniec 2009 roku nie padłem ofiarą fenomenu „Avatara”, trójwymiarowej baśni dla dorosłych z prymitywnymi aluzjami (nie tylko ekologicznymi), w tym nie podpisuję się pod peanami na cześć Christophera Nolana i Davida Finchera. Nie zrozumcie mnie źle, „Incepcja” i „The Social Network” to filmy udane, ale w szerszej perspektywie nie przeceniałbym ich znaczenia dla współczesnego kina. A na pewno nie porównywał do „Obywatela Kane’a”! Niestety, takie porównania w recenzjach się pojawiały.

Jeśli Fincher dostanie Oscara, to raczej w ramach uznania za wcześniejsze dokonania, z „Siedem” i „Podziemnym kręgiem” na czele. Jego spojrzenie na narodziny Facebooka nie wnosi ani nic nowego do dyskusji o fenomenie sieci, ani do filmowej narracji. Solidny jak zawsze reżyser nakręcił obraz skrojony pod amerykańskiego widza: atrakcyjnie opowiedziana historia jest tak naprawdę kolejną opowieścią o spełnieniu amerykańskiego snu, z tym że jej bohater to nie ekstrawertyk, lecz upośledzony społecznie geniusz-cham, chowający się przed światem pod drugiej stronie internetowego łącza. Jeśli już ”The Social Network” wciąga, to zdecydowanie zbyt rzadko.

Z kolei „Incepcja” to twór pokręconego umysłu Christophera Nolana. Pytanie: czy nie aby przekombinowany? Reżyserowi wydaje się, że w zalewie pseudointelektualnych dialogów wmówi widzowi dosłownie wszystko. Może ma rację… Miłośnicy jego twórczości próbują rozwikłać zagadkę filmu, oglądają go w nieskończoność, analizują wątki itd. Ale w gruncie rzeczy może się okazać, jak to miało miejsce w przypadku „Pulp Fiction”, że racjonalne i chronologiczne ułożenie fragmentów nie zbuduje spójnej całości. Jeśli już Leonardo DiCaprio, to bardziej wartościową produkcją z jego udziałem wydaje się niedoceniona „Wyspa tajemnic”: także zostawia z wieloma pytaniami dotyczącymi fabuły i ludzkiej natury, ale ma w sobie pierwiastek autentyczności.

Oczywiście w 2010 roku pojawiły się na ekranach filmy, na które warto zwrócić uwagę (np. „Samotny mężczyzna”, „Czeski błąd”, „Hej, Skarbie”). Jednak część z nich trafiała do Polski z dużym opóźnieniem czy na niewielkiej liczbie kopii, więc wielu widzów zdążyło obejrzeć je na festiwalach lub po prostu ściągnąć. W ten sposób właściwie niezauważone przeszły znakomite „Moon” i „Głód”, a także przewrotna animacja „Mary i Max”. Inne filmy padły ofiarą kontestowania Hollywood. Mówię szczególnie o zabójczo popkulturowym „Kick-Ass”. Niestety, mało kto miał odwagę przyznać się, że to kawał porządnego kina.

Kilku tytułom zabrakło trochę do ideału: Lone Scherfig w „Była sobie dziewczyna” odkryła talent Carey Mulligan, lecz zaprzepaściła film fatalnym zakończeniem, Rodrigo Cortés nie wykorzystał w pełni potencjału scenariusza „Pogrzebanego”, a Jacqus Audiard niepotrzebnie wprowadził do „Proroka” mocno naciągane elementy metafizyczne.  Natomiast przy okazji „Autora widmo”, znakomity warsztat został przygnieciony interpretacjami i dyskusjami na temat losu jego twórcy.

Co przyniesie 2011 rok? To pytanie pozostanie otwarte przynajmniej przez pierwsze kilka miesięcy.

P.S. Wrodzone asekuranctwo każe mi napisać, że nie „zaliczyłem” oczywiście każdej premiery, nie odwiedziłem każdego festiwalu, przeglądu itd. Nie obejrzałem też jeszcze (lub zrobiłem to już w styczniu) kilku tytułów, które bardzo spodobały się za oceanem. Mam na myśli chociażby „Czarnego łabędzia” z Natalie Portman i „Jak zostać królem”, „127 godzin” Danny’ego Boyle’a, najnowszy film braci Coen czy skromny komediodramat „Wszystko w porządku”. Jednak, patrząc z polskiej perspektywy, zaliczam wymienione premiery już na konto Anno Domini 2011. I mam wrażenie, że to będzie całkiem niezły rok. Poprzedni nie był. Sinusoidalne prawo równowagi w naturze światowej kinematografii raz jeszcze zostało zachowane.

Your Mind Is The Scene Of The Crime – to intrygujące hasło reklamowe „Incepcji” Christophera Nolana. Kampania promocyjna najnowszego filmu twórcy „Mrocznego rycerza” i „Memento” prowadzona jest wręcz wzorowo. Już niespełna rok przed premierą ruszyła oficjalna strona produkcji z… tajemniczym bączkiem. Wytwórnia Warner Bros. nie po raz pierwszy postawiła zatem na popularny ostatnio marketing wirusowy. Teraz w krótkich odstępach czasu pojawiły się kolejne hipnotyzujące teasery i plakaty, skutecznie wzbudzając apetyty widzów. Oczekiwania wobec Nolana są naprawdę duże, choć tak naprawdę wciąż nie znamy szczegółów dotyczących fabuły jego rozgrywającego się w przyszłości thrillera science-fiction.

Scenariusz „Incepcji” pozostaje tajemnicą. Leonardo DiCaprio wciela się w postać specjalisty od zanurzania się w ludzkich snach i wyciągania z umysłów (lub wprowadzania do nich) rozmaitych informacji. Za sprawą najnowszego zlecenia bohater stanie się ofiarą szantażu…

Co Wy na to?

Oprócz DiCaprio w filmie Nolana występują m.in. Ken Watanabe, Joseph Gordon-Levitt, Marion Cotillard, Ellen Page, Tom Hardy, Cillian Murphy oraz Tom Berenger. Premierę „Incepcji” zapowiedziano na 16 lipca 2010 roku. Kiedy pojawi się w polskich kinach? Takiej informacji oficjalnie jeszcze nie podano.